<?xml version="1.0" encoding="utf-8"?> <?xml-stylesheet type="text/xsl" href="/static/taisho.xsl"?> <TEI xmlns:cb="http://www.cbeta.org/ns/1.0" xml:lang="lzh-Hans-HK" xml:id="X26n0568"> <teiHeader> <fileDesc> <titleStmt> <title>Manji Shinsan Dainihon Zokuzōkyō, Electronic version, No. 568 般若心经註讲</title> <title xml:lang="zh-Hans">卍新纂大日本续藏经数位版, No. 568 般若心经註讲</title> <author>淸 行敏述</author> <respStmt> <resp>Electronic Version by</resp> <name>CBETA</name> </respStmt> </titleStmt> <editionStmt> <edition>XML TEI P5</edition> <respStmt xml:id="resp1"><resp>corrections</resp><name>orig</name></respStmt> <respStmt xml:id="resp2"><resp>corrections</resp><name>CBETA</name></respStmt> <respStmt xml:id="resp3"><resp>corrections</resp><name>CBETA.maha</name></respStmt> <respStmt xml:id="resp4"><resp>corrections</resp><name>Xuzangjing</name></respStmt> </editionStmt> <extent>1卷</extent> <publicationStmt> <idno type="CBETA"> <idno type="canon">X</idno>.<idno type="vol">26</idno>.<idno type="no">568</idno> </idno> <distributor> <name>中华电子<persName>佛</persName>典协会 (CBETA)</name> <address> <addrLine><email>service@cbeta.org</email></addrLine> </address> </distributor> <availability> <p>Available for non-commercial use when distributed with this header intact.</p> </availability> <date>2022-10-12 23:43:51 +0800</date> </publicationStmt> <sourceDesc> <bibl> <title level="s">Manji Shinsan Dainihon Zokuzōkyō</title> <title level="s" xml:lang="zh-Hans">卍新纂大日本续藏经</title> <title level="m" xml:lang="zh-Hans">般若心经註讲</title> </bibl> </sourceDesc> </fileDesc> <encodingDesc> <projectDesc> <p xml:lang="en" cb:type="ly">Input by CBETA, OCR by CBETA</p> <p xml:lang="zh-Hans" cb:type="ly">CBETA 人工输入，CBETA 扫瞄辨识</p> </projectDesc> <editorialDecl> <punctuation resp="#resp1"><p>原书标点</p></punctuation> </editorialDecl> <tagsDecl> <namespace name="http://www.tei-c.org/ns/1.0"> <tagUsage gi="rdg"> <listWit> <witness xml:id="wit.cbeta">【CB】</witness> <witness xml:id="wit.orig">【卍续】</witness> </listWit> </tagUsage> </namespace> </tagsDecl> </encodingDesc> <profileDesc> <langUsage> <language ident="en">English</language> <language ident="zh-Hans">Chinese (Traditional)</language> </langUsage> </profileDesc> <revisionDesc> <change when="2013-05-20"> <name>CW</name><name>Ray Chou 周邦信</name>P4 to P5 conversion by p4top5a.py, intended for publication </change> <change when="2006-08-01T10:23:10"> Zhou Bang-Xin (ed.) Created initial TEI XML version with BASICX.BAT </change> </revisionDesc> </teiHeader> <text><body> <milestone unit="juan" n="1"/> <pb ed="X" xml:id="X26.0568.0932a" n="0932a"/> <lb ed="X" n="0932a01"/> <lb ed="X" n="0932a02"/><cb:docNumber>No. 568</cb:docNumber> <lb ed="X" n="0932a03"/><lb ed="R092" n="0959a01"/><cb:juan fun="open" n="1"><cb:mulu type="卷" n="1"/><cb:jhead>般若波罗蜜多心经</cb:jhead></cb:juan> <lb ed="X" n="0932a04"/> <lb ed="X" n="0932a05"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">般若心经註讲</cb:mulu> <lb ed="X" n="0932a06"/><lb ed="R092" n="0959a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0932a0601">观自在菩萨。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0932a0606" cb:place="inline">阿难说。我教有观自在者。变化从心 <lb ed="X" n="0932a07"/><lb ed="R092" n="0959a04"/>达观自得也。观听圆明。智慧无碍。观有不住有。观 <lb ed="X" n="0932a08"/><lb ed="R092" n="0959a05"/>空不住空。心不能动。境不能随。动随不乱其真。得 <lb ed="X" n="0932a09"/><lb ed="R092" n="0959a06"/>大自在圆通也。菩萨即菩提萨埵之省文。菩提曰 <lb ed="X" n="0932a10"/><lb ed="R092" n="0959a07"/>觉。萨埵曰有情。谓能觉一切有情。自觉以觉众生 <lb ed="X" n="0932a11"/><lb ed="R092" n="0959a08"/>也。曰菩萨。曰大士。皆尊称<persName>佛</persName>号之名也。观自在菩 <lb ed="X" n="0932a12"/><lb ed="R092" n="0959a09"/>萨。即观世音大士也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0932a13"/><lb ed="R092" n="0959a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0932a1301">行深般若波罗蜜多时。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0932a1310" cb:place="inline">行深者。谓淸净因地之法 <lb ed="X" n="0932a14"/><lb ed="R092" n="0959a11"/>行<anchor xml:id="nkr_note_add_0932a1401" n="0932a1401"/><anchor xml:id="beg0932a1401" n="0932a1401"/>已<anchor xml:id="end0932a1401"/>深也。功行最深。具大智慧。造到彼岸之时。多 <lb ed="X" n="0932a15"/><lb ed="R092" n="0959a12"/>者定也。时者时候也。菩萨妙觉圆明。超出世间。具 <lb ed="X" n="0932a16"/><lb ed="R092" n="0959a13"/>足三昧慧定之时也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0932a17"/><lb ed="R092" n="0959a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0932a1701">照见五蕴皆空。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0932a1707" cb:place="inline">照者。本心智慧。妙觉明照也。见者。 <lb ed="X" n="0932a18"/><lb ed="R092" n="0959a15"/>本心智慧。明圆真见也。五蕴者。色受想行识之五 <lb ed="X" n="0932a19"/><lb ed="R092" n="0959a16"/>阴也。空即本心性体。实相之真空也。照见蕴空。则 <lb ed="X" n="0932a20"/><lb ed="R092" n="0959a17"/>本心妙明。而性体洞见也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0932a21"/><lb ed="R092" n="0959a18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0932a2101">度一切苦厄。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0932a2106" cb:place="inline">谓解脱一切执著。生死烦恼之苦厄。 <lb ed="X" n="0932a22"/><lb ed="R092" n="0959b01"/>成就一切圆通也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0932a23"/><lb ed="R092" n="0959b02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0932a2301">舍利子。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0932a2304" cb:place="inline">即舍利弗母名舍利。因母立名。乃<persName>佛</persName>之弟 <lb ed="X" n="0932a24"/><lb ed="R092" n="0959b03"/>子舍利弗。于<persName>佛</persName>弟子之中。智慧第一。而不能如观 <pb ed="X" xml:id="X26.0568.0932b" n="0932b"/> <lb ed="X" n="0932b01"/><lb ed="R092" n="0959b04"/>世音菩萨。究竟得证圆通。而成正觉者。盖因滞于 <lb ed="X" n="0932b02"/><lb ed="R092" n="0959b05"/>智慧也。滞于智慧。有我相我见。空相空见。<persName>佛</persName>故觉 <lb ed="X" n="0932b03"/><lb ed="R092" n="0959b06"/>观自在菩萨之行深般若真空无相之法。以证菩 <lb ed="X" n="0932b04"/><lb ed="R092" n="0959b07"/>提彼岸。得为圆明普照之标榜。呼舍利子而告之 <lb ed="X" n="0932b05"/><lb ed="R092" n="0959b08"/>欲其不滞于我相我见。空相空见。而究竟于人空 <lb ed="X" n="0932b06"/><lb ed="R092" n="0959b09"/>法空空之境界。以证无上道也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0932b07"/><lb ed="R092" n="0959b10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0932b0701">色不异空。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0932b0705" cb:place="inline">色乃梦幻泡影。故不异于空也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0932b08"/><lb ed="R092" n="0959b11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0932b0801">空不异色。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0932b0805" cb:place="inline">空乃一真显露。故不异于色也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0932b09"/><lb ed="R092" n="0959b12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0932b0901">色即是空。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0932b0905" cb:place="inline">色有形相。凡所有相。皆是虚妄。终有壞 <lb ed="X" n="0932b10"/><lb ed="R092" n="0959b13"/>期。故色即是空也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0932b11"/><lb ed="R092" n="0959b14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0932b1101">空即是色。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0932b1105" cb:place="inline">空性虚无。无形无声者也。道以虚无之 <lb ed="X" n="0932b12"/><lb ed="R092" n="0959b15"/>体。视之不见。听之不闻。能生有色有声之天地万 <lb ed="X" n="0932b13"/><lb ed="R092" n="0959b16"/>物。故空即是色。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0932b14"/><lb ed="R092" n="0959b17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0932b1401">受想行识。亦复如是。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0932b1409" cb:place="inline">因色而有六根之领受。六根 <lb ed="X" n="0932b15"/><lb ed="R092" n="0959b18"/>领受于心。而生思量拟度之想。悬相六尘。而生运 <lb ed="X" n="0932b16"/><lb ed="R092" n="0960a01"/>用施为之行。行动迁流。而生分辨精粗美恶之识。 <lb ed="X" n="0932b17"/><lb ed="R092" n="0960a02"/>色受想行识五者相因也。色有壞时。而受想行识 <lb ed="X" n="0932b18"/><lb ed="R092" n="0960a03"/>终归虚妄。亦复如是。色即是空也。能了悟色即是 <lb ed="X" n="0932b19"/><lb ed="R092" n="0960a04"/>空。逢色不受。则无受想行识诸杂念。一心淸净。空 <lb ed="X" n="0932b20"/><lb ed="R092" n="0960a05"/>若太虚。以无相而生真空之实相。亦复如是。空即 <lb ed="X" n="0932b21"/><lb ed="R092" n="0960a06"/>是色也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0932b22"/><lb ed="R092" n="0960a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0932b2201">舍利子。是诸法空相。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0932b2209" cb:place="inline"><persName>佛</persName>呼舍利子之名。进一层以 <lb ed="X" n="0932b23"/><lb ed="R092" n="0960a08"/>告之也。意谓。不但五蕴皆空。一切修证菩提之法。 <lb ed="X" n="0932b24"/><lb ed="R092" n="0960a09"/>莫不皆空。</p></cb:div> <pb ed="X" xml:id="X26.0568.0932c" n="0932c"/> <lb ed="X" n="0932c01"/><lb ed="R092" n="0960a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0932c0101">不生不灭。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0932c0105" cb:place="inline">真性纍劫不壞。故不生不灭。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0932c02"/><lb ed="R092" n="0960a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0932c0201">不垢不净。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0932c0205" cb:place="inline">真性本来无染。故不垢不净。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0932c03"/><lb ed="R092" n="0960a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0932c0301">不增不减。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0932c0305" cb:place="inline">真性不著一物。自然恰好。不增不减也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0932c04"/><lb ed="R092" n="0960a13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0932c0401">是故空中无色。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0932c0407" cb:place="inline">是故承上起下之词。是故真空之 <lb ed="X" n="0932c05"/><lb ed="R092" n="0960a14"/>中。本无我相。何色之有。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0932c06"/><lb ed="R092" n="0960a15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0932c0601">无受想行识。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0932c0606" cb:place="inline">既无我相。自无我见。一切声色。何能 <lb ed="X" n="0932c07"/><lb ed="R092" n="0960a16"/>入我真空妙明之心。自无受想行识矣。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0932c08"/><lb ed="R092" n="0960a17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0932c0801">无眼耳鼻舌身意。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0932c0808" cb:place="inline">既无我相。则六根亦非我有。无 <lb ed="X" n="0932c09"/><lb ed="R092" n="0960a18"/>耳鼻舌身意矣。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0932c10"/><lb ed="R092" n="0960b01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0932c1001">无色声香味触法。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0932c1008" cb:place="inline">六根既无则六尘无。安顿之所。 <lb ed="X" n="0932c11"/><lb ed="R092" n="0960b02"/>自无色声香味触法矣。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0932c12"/><lb ed="R092" n="0960b03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0932c1201">无眼界。乃至无意识界。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0932c1210" cb:place="inline">亦通目之所见。为眼界。心 <lb ed="X" n="0932c13"/><lb ed="R092" n="0960b04"/>之所之。为意识界。眼为六根之先锋。意为六识之 <lb ed="X" n="0932c14"/><lb ed="R092" n="0960b05"/>主帅。而六根六尘。无识不显。无眼界乃至无意识 <lb ed="X" n="0932c15"/><lb ed="R092" n="0960b06"/>界。则六根六尘六识之十八界。皆无界矣。今眼界 <lb ed="X" n="0932c16"/><lb ed="R092" n="0960b07"/>既空。则万缘悉泯。而意识胥忘。将见由定而静由 <lb ed="X" n="0932c17"/><lb ed="R092" n="0960b08"/>静而慧。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0932c18"/><lb ed="R092" n="0960b09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0932c1801">无无明。亦无无明尽。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0932c1809" cb:place="inline">无无明亦无无明尽。无无者。 <lb ed="X" n="0932c19"/><lb ed="R092" n="0960b10"/>无昏昧之虑也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0932c20"/><lb ed="R092" n="0960b11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0932c2001">乃至无老死。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0932c2006" cb:place="inline">由久而固。由固而贞。无老死者。常存 <lb ed="X" n="0932c21"/><lb ed="R092" n="0960b12"/>不壞也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0932c22"/><lb ed="R092" n="0960b13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0932c2201">亦无老死尽。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0932c2206" cb:place="inline">无明至老死。乃<persName>佛</persName>所说三世十二因 <lb ed="X" n="0932c23"/><lb ed="R092" n="0960b14"/>缘也。一曰无明。谓过去世。妄识迷性也。二曰行。谓 <lb ed="X" n="0932c24"/><lb ed="R092" n="0960b15"/>过去世。一切结业。随无明妄识流转也。三曰识。谓 <pb ed="X" xml:id="X26.0568.0933a" n="0933a"/> <lb ed="X" n="0933a01"/><lb ed="R092" n="0960b16"/>现在世。托胎识灵种子也。四曰名色。谓现在世。识 <lb ed="X" n="0933a02"/><lb ed="R092" n="0960b17"/>灵在胎。心但有名。而色身<anchor xml:id="nkr_note_add_0933a0201" n="0933a0201"/><anchor xml:id="beg0933a0201" n="0933a0201"/>已<anchor xml:id="end0933a0201"/>有质也。五曰六入。谓 <lb ed="X" n="0933a03"/><lb ed="R092" n="0960b18"/>现在世。识灵在胎。<anchor xml:id="nkr_note_add_0933a0301" n="0933a0301"/><anchor xml:id="beg0933a0301" n="0933a0301"/>已<anchor xml:id="end0933a0301"/>成六根之体。<anchor xml:id="nkr_note_add_0933a0302" n="0933a0302"/><anchor xml:id="beg0933a0302" n="0933a0302"/>已<anchor xml:id="end0933a0302"/>具六入之用 <lb ed="X" n="0933a04"/><lb ed="R092" n="0961a01"/>也。六曰触。谓现在世。色身出胎之後。六根但有所 <lb ed="X" n="0933a05"/><lb ed="R092" n="0961a02"/>触。尙未了知六尘之涉入也。七曰受。谓现在世。色 <lb ed="X" n="0933a06"/><lb ed="R092" n="0961a03"/>身日渐长大。<anchor xml:id="nkr_note_add_0933a0601" n="0933a0601"/><anchor xml:id="beg0933a0601" n="0933a0601"/>已<anchor xml:id="end0933a0601"/>能纳受六尘诸境。尙于贪婬等。心 <lb ed="X" n="0933a07"/><lb ed="R092" n="0961a04"/>未起也。八曰爱。谓现在世。色身日益长成。贪婬等 <lb ed="X" n="0933a08"/><lb ed="R092" n="0961a05"/>心<anchor xml:id="nkr_note_add_0933a0801" n="0933a0801"/><anchor xml:id="beg0933a0801" n="0933a0801"/>已<anchor xml:id="end0933a0801"/>开。而生种种爱欲。尙未实爱欲之境也。九曰 <lb ed="X" n="0933a09"/><lb ed="R092" n="0961a06"/>取。谓现在世。色身强壮。爱欲日盛。而驰求恣取色 <lb ed="X" n="0933a10"/><lb ed="R092" n="0961a07"/>声香味触等。以实爱欲之境也。十曰有。谓现在色 <lb ed="X" n="0933a11"/><lb ed="R092" n="0961a08"/>身。因驰求恣取。六根积集欲界色界无色界三界 <lb ed="X" n="0933a12"/><lb ed="R092" n="0961a09"/>之因。成就欲有色有无色有三界之业果也。十一 <lb ed="X" n="0933a13"/><lb ed="R092" n="0961a10"/>曰生。谓因果不亡。识灵又随业流转。受生衰老。又 <lb ed="X" n="0933a14"/><lb ed="R092" n="0961a11"/>壞而死也。因无明缘行。因行缘识。因识缘名色。因 <lb ed="X" n="0933a15"/><lb ed="R092" n="0961a12"/>名色缘六入。因六入缘触。因触缘受。因受缘爱。因 <lb ed="X" n="0933a16"/><lb ed="R092" n="0961a13"/>爱缘取。因取缘有。因有缘生。因生缘老死。十二因 <lb ed="X" n="0933a17"/><lb ed="R092" n="0961a14"/>缘生灭无常。有起有尽。尽而复起。起而复尽。循环 <lb ed="X" n="0933a18"/><lb ed="R092" n="0961a15"/>三世。生灭轮转。若观此十二因缘。皆明无为妄识 <lb ed="X" n="0933a19"/><lb ed="R092" n="0961a16"/>流转。忽然觉悟十八界皆空。则本妙明心。如如不 <lb ed="X" n="0933a20"/><lb ed="R092" n="0961a17"/>动。无有生灭之妄识。则无无明明矣。既无无明明。 <lb ed="X" n="0933a21"/><lb ed="R092" n="0961a18"/>无起无尽。亦无无明尽矣。乃至者。<anchor xml:id="nkr_note_orig_0933001" n="0933001"/>色无行亦无行 <lb ed="X" n="0933a22"/><lb ed="R092" n="0961b01"/>尽。无识亦无识尽。无名色亦无名色尽。无六入亦 <lb ed="X" n="0933a23"/><lb ed="R092" n="0961b02"/>无六入尽。无所触亦无触尽。无受亦无受尽。无爱 <lb ed="X" n="0933a24"/><lb ed="R092" n="0961b03"/>亦无爱尽。无取亦无取尽。无有亦无有尽。无生亦 <pb ed="X" xml:id="X26.0568.0933b" n="0933b"/> <lb ed="X" n="0933b01"/><lb ed="R092" n="0961b04"/>无生尽。无老死亦无老死尽。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0933b02"/><lb ed="R092" n="0961b05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0933b0201">无苦集。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0933b0204" cb:place="inline">苦谓生死烦恼诸苦。集谓积聚。人生在世。 <lb ed="X" n="0933b03"/><lb ed="R092" n="0961b06"/>心为形役。形为世劳。积聚五蕴中之根尘处界。十 <lb ed="X" n="0933b04"/><lb ed="R092" n="0961b07"/>二因缘。生死烦恼种种苦因。今既无五蕴根尘处 <lb ed="X" n="0933b05"/><lb ed="R092" n="0961b08"/>界。十二因缘。则无苦因之积聚也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0933b06"/><lb ed="R092" n="0961b09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0933b0601">灭道。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0933b0603" cb:place="inline">灭谓集灭。道谓真常不息之道。五蕴中一切 <lb ed="X" n="0933b07"/><lb ed="R092" n="0961b10"/>苦因。一一皆生灭无常。今生灭既灭。寂灭现前。而 <lb ed="X" n="0933b08"/><lb ed="R092" n="0961b11"/>当体妙明。寂静之真性。洞彻圆通。以入真常不息 <lb ed="X" n="0933b09"/><lb ed="R092" n="0961b12"/>之大道。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0933b10"/><lb ed="R092" n="0961b13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0933b1001">无智亦无得。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0933b1006" cb:place="inline">谓既无苦集灭道。则<anchor xml:id="nkr_note_add_0933b1001" n="0933b1001"/><anchor xml:id="beg0933b1001" n="0933b1001"/>已<anchor xml:id="end0933b1001"/>入<persName>佛</persName>慧。明了 <lb ed="X" n="0933b11"/><lb ed="R092" n="0961b14"/>无碍之智。<anchor xml:id="nkr_note_add_0933b1101" n="0933b1101"/><anchor xml:id="beg0933b1101" n="0933b1101"/>已<anchor xml:id="end0933b1101"/>得菩提之果。然虽入<persName>佛</persName>智。乃本心般 <lb ed="X" n="0933b12"/><lb ed="R092" n="0961b15"/>若真空之本智。般若无智。无所不知。无漏之智。如 <lb ed="X" n="0933b13"/><lb ed="R092" n="0961b16"/>无智也。虽得菩提之果。亦是本心现量。即心即<persName>佛</persName>。 <lb ed="X" n="0933b14"/><lb ed="R092" n="0961b17"/>不假外求。亦无所得也。若知有智。乃曲心推测之 <lb ed="X" n="0933b15"/><lb ed="R092" n="0961b18"/>知见。非真空无漏之本智也。若云有所得。即有所 <lb ed="X" n="0933b16"/><lb ed="R092" n="0962a01"/>失。亦有漏本心。具足本智。故云无智亦无得也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0933b17"/><lb ed="R092" n="0962a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0933b1701">以无所得故。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0933b1706" cb:place="inline">此承上起下之词。谓一心之本智本 <lb ed="X" n="0933b18"/><lb ed="R092" n="0962a03"/>法。本自具足。无心外之法可得。若有一法可得。即 <lb ed="X" n="0933b19"/><lb ed="R092" n="0962a04"/>有一分识心结习未尽。识心结习若尽。则万法本 <lb ed="X" n="0933b20"/><lb ed="R092" n="0962a05"/>具一心。一心本具万法。一心与万法不二。万法与 <lb ed="X" n="0933b21"/><lb ed="R092" n="0962a06"/>本心本一。复何有所得哉。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0933b22"/><lb ed="R092" n="0962a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0933b2201">菩提萨埵。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0933b2205" cb:place="inline">菩提萨埵。梵语菩提萨埵。<anchor xml:id="nkr_note_orig_0933002" n="0933002"/>华言菩萨。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0933b23"/><lb ed="R092" n="0962a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0933b2301">依般若波罗蜜多故。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0933b2309" cb:place="inline">以般若波罗蜜多。为修行之 <lb ed="X" n="0933b24"/><lb ed="R092" n="0962a09"/>法。守其六根。绝其六尘。依因也。谓依般若之本智 <pb ed="X" xml:id="X26.0568.0933c" n="0933c"/> <lb ed="X" n="0933c01"/><lb ed="R092" n="0962a10"/>本慧。自悟自修。以登彼岸之故。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0933c02"/><lb ed="R092" n="0962a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0933c0201">心无罣碍。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0933c0205" cb:place="inline">罣者悬击。碍者窒塞。依一心之本智。不 <lb ed="X" n="0933c03"/><lb ed="R092" n="0962a12"/>依缘起之业识。不住客尘之妄法。则心是空心。法 <lb ed="X" n="0933c04"/><lb ed="R092" n="0962a13"/>皆空法。所谓不依一法。而心常住。<anchor xml:id="nkr_note_add_0933c0401" n="0933c0401"/><anchor xml:id="beg0933c0401" n="0933c0401"/>已<anchor xml:id="end0933c0401"/>得大自在矣。 <lb ed="X" n="0933c05"/><lb ed="R092" n="0962a14"/>复何罣碍之有乎。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0933c06"/><lb ed="R092" n="0962a15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0933c0601">无罣碍故。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0933c0605" cb:place="inline">故心无牵挂滞碍。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0933c07"/><lb ed="R092" n="0962a16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0933c0701">无有恐怖。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0933c0705" cb:place="inline">恐怖如地陷风飘。火烧水溺。及杀害恶 <lb ed="X" n="0933c08"/><lb ed="R092" n="0962a17"/>死。五蕴非有。常淸常静。不动不摇。一切如如。复何 <lb ed="X" n="0933c09"/><lb ed="R092" n="0962a18"/>惊恐怖畏之有乎。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0933c10"/><lb ed="R092" n="0962b01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0933c1001">远離顚倒梦想。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0933c1007" cb:place="inline">顚倒谓六尘惑乱。妄想成业。生灭 <lb ed="X" n="0933c11"/><lb ed="R092" n="0962b02"/>施复。虚妄轮转。种种顚倒也。梦想谓惑于见思客 <lb ed="X" n="0933c12"/><lb ed="R092" n="0962b03"/>尘。而迷梦妄想也。若既无恐怖。则障垢<anchor xml:id="nkr_note_add_0933c1201" n="0933c1201"/><anchor xml:id="beg0933c1201" n="0933c1201"/>已<anchor xml:id="end0933c1201"/>尽。本性 <lb ed="X" n="0933c13"/><lb ed="R092" n="0962b04"/>不复更迷。虚妄不复更生。复何三界感业。而轮转 <lb ed="X" n="0933c14"/><lb ed="R092" n="0962b05"/>顚倒。复何见思惑乱。而迷梦妄想乎。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0933c15"/><lb ed="R092" n="0962b06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0933c1501">究竟涅槃。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0933c1505" cb:place="inline">涅云不生。槃云不灭。谓本心本无罣碍。 <lb ed="X" n="0933c16"/><lb ed="R092" n="0962b07"/>本无恐怖。顚倒梦想。一切种种。皆缘起于无始无 <lb ed="X" n="0933c17"/><lb ed="R092" n="0962b08"/>明。虚妄业识耳。今既依当身一心本智。外息诸缘。 <lb ed="X" n="0933c18"/><lb ed="R092" n="0962b09"/>内心无喘。心如墙壁。外不放入。内不放出。真常真 <lb ed="X" n="0933c19"/><lb ed="R092" n="0962b10"/>乐。真我真静。究竟直到不生不灭涅槃之大道。至 <lb ed="X" n="0933c20"/><lb ed="R092" n="0962b11"/>于不生不死而後<anchor xml:id="nkr_note_add_0933c2001" n="0933c2001"/><anchor xml:id="beg0933c2001" n="0933c2001"/>已<anchor xml:id="end0933c2001"/>。不<anchor xml:id="nkr_note_add_0933c2002" n="0933c2002"/><anchor xml:id="beg0933c2002" n="0933c2002"/>但<anchor xml:id="end0933c2002"/>菩萨为然也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0933c21"/><lb ed="R092" n="0962b12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0933c2101">三世诸<persName>佛</persName>。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0933c2105" cb:place="inline">即三世诸<persName>佛</persName>。欲得无上菩提。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0933c22"/><lb ed="R092" n="0962b13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0933c2201">依般若波罗蜜多故。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0933c2209" cb:place="inline">亦无有不依般若波罗蜜多。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0933c23"/><lb ed="R092" n="0962b14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0933c2301">得阿耨多罗三藐三菩提。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0933c2311" cb:place="inline">阿耨多罗云无上也。三 <lb ed="X" n="0933c24"/><lb ed="R092" n="0962b15"/>藐云正等。三菩提云正觉。绝诸对待。无有而上之 <pb ed="X" xml:id="X26.0568.0934a" n="0934a"/> <lb ed="X" n="0934a01"/><lb ed="R092" n="0962b16"/>者。故名阿耨多罗无上也。本心本智。各自具足。故 <lb ed="X" n="0934a02"/><lb ed="R092" n="0962b17"/>名三藐正等也。本心般若智慧。本不为尘劳所蔽。 <lb ed="X" n="0934a03"/><lb ed="R092" n="0962b18"/>故名三菩提正觉也。谓行深般若之本心本智。到 <lb ed="X" n="0934a04"/><lb ed="R092" n="0963a01"/>波罗蜜之彼岸。而证菩提之果。不但观自在菩萨 <lb ed="X" n="0934a05"/><lb ed="R092" n="0963a02"/>而然。即过去现在未来三世诸<persName>佛</persName>。莫不依般若波 <lb ed="X" n="0934a06"/><lb ed="R092" n="0963a03"/>罗密多故。得无上正<persName>等正觉</persName>之大道也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0934a07"/><lb ed="R092" n="0963a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0934a0701">故知般若波罗蜜多。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0934a0709" cb:place="inline">是知般若波罗蜜多。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0934a08"/><lb ed="R092" n="0963a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0934a0801">是大神咒。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0934a0805" cb:place="inline">是变化不测之密语。统妙万法。不可思 <lb ed="X" n="0934a09"/><lb ed="R092" n="0963a06"/>议。之谓神。咒者。秘密心印也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0934a10"/><lb ed="R092" n="0963a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0934a1001">是大明咒。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0934a1005" cb:place="inline">是神光普照之密语。普照一切。而无所 <lb ed="X" n="0934a11"/><lb ed="R092" n="0963a08"/>不遍。之谓明。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0934a12"/><lb ed="R092" n="0963a09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0934a1201">是无上咒。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0934a1205" cb:place="inline">是至极无加之密语。最极一切。而无上 <lb ed="X" n="0934a13"/><lb ed="R092" n="0963a10"/>可上。之谓无上。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0934a14"/><lb ed="R092" n="0963a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0934a1401">是无等等咒。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0934a1406" cb:place="inline">是独绝无伦之密语。一切平等。无等 <lb ed="X" n="0934a15"/><lb ed="R092" n="0963a12"/>可等。之谓等等。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0934a16"/><lb ed="R092" n="0963a13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0934a1601">能除一切苦。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0934a1606" cb:place="inline">谓度脱一切生死烦恼苦厄也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0934a17"/><lb ed="R092" n="0963a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0934a1701">真实不虚。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0934a1705" cb:place="inline"><persName>佛</persName>无妄语。<persName>如来</persName>所说。是真语实语如语 <lb ed="X" n="0934a18"/><lb ed="R092" n="0963a15"/>不诳语不异语也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0934a19"/><lb ed="R092" n="0963a16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0934a1901">故说般若波罗蜜多咒。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0934a1910" cb:place="inline">更有密咒。如其诵之。可以 <lb ed="X" n="0934a20"/><lb ed="R092" n="0963a17"/>生智慧。可以到彼岸矣。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0934a21"/><lb ed="R092" n="0963a18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0934a2101">即说咒曰。</p><p cb:type="dharani" xml:id="pX26p0934a2105" cb:place="inline">揭谛揭谛</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0934a2109" cb:place="inline">揭出妙谛。以度人也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0934a22"/><lb ed="R092" n="0963b01"/><cb:div type="orig"><p cb:type="dharani" xml:id="pX26p0934a2201">波罗揭谛</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0934a2205" cb:place="inline">重言之。自度度他也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0934a23"/><lb ed="R092" n="0963b02"/><cb:div type="orig"><p cb:type="dharani" xml:id="pX26p0934a2301">波罗僧揭谛</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0934a2306" cb:place="inline">欲到彼岸。必须赖此妙谛也。僧众也。 <lb ed="X" n="0934a24"/><lb ed="R092" n="0963b03"/>萨婆诃疾速也。谓疾速成就一切众生也。</p></cb:div> <pb ed="X" xml:id="X26.0568.0934b" n="0934b"/> <lb ed="X" n="0934b01"/><lb ed="R092" n="0963b04"/><cb:div type="orig"><p cb:type="dharani" xml:id="pX26p0934b0101">菩提萨婆诃</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0934b0106" cb:place="inline">大凡一切咒语。乃诸<persName>佛</persName>总之密咒。虽 <lb ed="X" n="0934b02"/><lb ed="R092" n="0963b05"/>修行之径路。而径路不外于此心。人能空其五蕴。 <lb ed="X" n="0934b03"/><lb ed="R092" n="0963b06"/>则主翁常定。而客感自淸。岂有不得无上菩提者 <lb ed="X" n="0934b04"/><lb ed="R092" n="0963b07"/>哉。微妙秘密心印。不可以意识思议。而妄下註解。 <lb ed="X" n="0934b05"/><lb ed="R092" n="0963b08"/>不但不能下註解。亦不必下註解。唯当沉沉静静。 <lb ed="X" n="0934b06"/><lb ed="R092" n="0963b09"/>无思无虑。一心持念。无记无数。即咒是心。即心是 <lb ed="X" n="0934b07"/><lb ed="R092" n="0963b10"/>咒。不复以知见立知见。如此持念一心。至于知见 <lb ed="X" n="0934b08"/><lb ed="R092" n="0963b11"/>无见。则群魔于<anchor xml:id="nkr_note_orig_0934001" n="0934001"/>此以降。真如此以住。罣碍恐怖。于 <lb ed="X" n="0934b09"/><lb ed="R092" n="0963b12"/>此而解脱。顚倒梦想。于此而远離。本智本慧。于此 <lb ed="X" n="0934b10"/><lb ed="R092" n="0963b13"/>而开发。无明烦恼。于此而尽泯。即无明是大智。即 <lb ed="X" n="0934b11"/><lb ed="R092" n="0963b14"/>烦恼是菩提。即菩提是五蕴。即五蕴是法身。即法 <lb ed="X" n="0934b12"/><lb ed="R092" n="0963b15"/>身是诸法。即诸法是空相。即空相是当身一心。即 <lb ed="X" n="0934b13"/><lb ed="R092" n="0963b16"/>当身一心。是<persName>如来</persName>藏也。般若波罗蜜多心经心咒 <lb ed="X" n="0934b14"/><lb ed="R092" n="0963b17"/>之功德。寧可思议哉。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0934b15"/><lb ed="R092" n="0963b18"/><lg type="regular" xml:id="lgX26p0934b1501"><l>愿以此功德</l><l>普及于一切</l><l>我等与众生</l> <lb ed="X" n="0934b16"/><lb ed="R092" n="0964a01"/><l>皆共信奉行</l></lg> <lb ed="X" n="0934b17"/><lb ed="R092" n="0964a02"/><p xml:id="pX26p0934b1701">南无祇园会上<persName>佛</persName>菩萨<note place="inline">三称</note>。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0934b18"/><lb ed="R092" n="0964a03"/> <lb ed="X" n="0934b19"/><lb ed="R092" n="0964a04"/><cb:div type="w"><cb:mulu type="附文" level="1">金刚神咒</cb:mulu><head>金刚神咒</head> <lb ed="X" n="0934b20"/><lb ed="R092" n="0964a05"/><p cb:type="dharani" xml:id="pX26p0934b2001">唵齿𡄦。唵部𡄦。诸<persName>佛</persName>现身。遮罗神。护罗神。念<persName>佛</persName>千遍。 <lb ed="X" n="0934b21"/><lb ed="R092" n="0964a06"/>鬼離身。身離床。病離身。一切邪魔化为尘。也有草神 <lb ed="X" n="0934b22"/><lb ed="R092" n="0964a07"/>陀罗尼。也有鬼神陀罗尼。诸恶鬼神谤不得。奉请十 <lb ed="X" n="0934b23"/><lb ed="R092" n="0964a08"/>地金刚灭。南无动地金刚。南无出山走水金刚。南无 <lb ed="X" n="0934b24"/><lb ed="R092" n="0964a09"/>天降四海金刚。南无父母金刚。有人念得金刚咒。免 <pb ed="X" xml:id="X26.0568.0934c" n="0934c"/> <lb ed="X" n="0934c01"/><lb ed="R092" n="0964a10"/>了身边灾。天光地光。昼夜神光。神<persName>佛</persName>自至。邪魔消亡。 <lb ed="X" n="0934c02"/><lb ed="R092" n="0964a11"/>若有善男子善女人。每日静心念一卷。如转金刚经 <lb ed="X" n="0934c03"/><lb ed="R092" n="0964a12"/>三十万卷。又得神明加护。众神提携。智慧知天地。若 <lb ed="X" n="0934c04"/><lb ed="R092" n="0964a13"/>有人书写一本。与人流传。功德高如<name role="" type="person">须弥山</name>。深如大 <lb ed="X" n="0934c05"/><lb ed="R092" n="0964a14"/>海。无量功德。永世不踏地狱门。处处难听达摩耶。娑 <lb ed="X" n="0934c06"/><lb ed="R092" n="0964a15"/>婆诃</p></cb:div> </body> <back> <cb:div type="apparatus"> <head>挍注</head> <p> <app from="#beg0932a1401" to="#end0932a1401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0933a0201" to="#end0933a0201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0933a0301" to="#end0933a0301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0933a0302" to="#end0933a0302"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0933a0601" to="#end0933a0601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0933a0801" to="#end0933a0801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0933b1001" to="#end0933b1001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0933b1101" to="#end0933b1101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0933c0401" to="#end0933c0401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0933c1201" to="#end0933c1201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0933c2001" to="#end0933c2001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0933c2002" to="#end0933c2002"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">但</lem><rdg wit="#wit.orig">但</rdg></app> </p> </cb:div> <cb:div type="xuzang-notes"> <head>卍续藏 挍注</head> <p> <note n="0933001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0933001">色疑既</note> <note n="0933002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0933002">华疑略</note> <note n="0934001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0934001">此上疑脱于字</note> </p> </cb:div> <cb:div type="add-notes"> <head>新增挍注</head> <p> <note n="0932a1401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0932a1401">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0933a0201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0933a0201">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0933a0301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0933a0301">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0933a0302" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0933a0302">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0933a0601" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0933a0601">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0933a0801" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0933a0801">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0933b1001" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0933b1001">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0933b1101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0933b1101">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0933c0401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0933c0401">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0933c1201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0933c1201">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0933c2001" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0933c2001">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0933c2002" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0933c2002">但【CB】，但【卍续】</note> </p> </cb:div> </back></text></TEI>